تحقیق در مورد چگونگی ایجاد انگیزه و رغبت در دانش آموزان

تحقیق: غلامرضا شوندی دانشجوی کارشناسی تربیت مربی امور تربیتی دانشگاه فرهنگیان پردیس شهر ری

استاد راهنما :آقای امید زاهدی

مقدمه :

بر اساس تحقيقات انجام شده مشخص شده است كه هر سال كه مي گذرد دانش آموزان رغبت كمتري به درس از خود نشان مي دهند و درس را فقط براي كسب نمرة قبولي مي خوانند و از آوردن نمره كم و تجديدي هم چندان ناراحت نمي شوند و نصايح پدر و مادر و مربيان را نيز جدي نمي گيرند .
براي اين كه بتوانم اين مشكل را در دانش آموزان كلاس و مدرسه اي كه مدير آن بودم و دانش آموزان به نوعي دچار بي علاقگي نسبت به درس و بي انگيزگي شده بودند حل نمايم و دردانش آموزان ايجاد انگيزه و علاقه نمايم لذا لازم دانستم كه راهكارهاي مهمي را بايد بهكار گيرم تا آنها را به جنب و جوش وادار نمايد ، زيرا اولياء آنها نيز از اين بي علاقگي فرزندان خود رنج مي بردند .

بيان مسأله :

اينجانب غلامرضا شوندی به عنوان معاون اجرائی دبیرستان امام باقر (ع)یکی از مدارس ناحیه 2 شهرستان اراک درسال تحصيلي 92 - 91 هستم . این مدرسه داراي 14كلاس و 50 دبير است كه ساعات تدريس آنها بين 6 تا 24 ساعت مي باشد و اينجانب نيز 36 ساعت به صورت موظفي در این آموزشگاه مشغول وظیفه هستم و با توجه به ناراضي بودن خودم و همكاران و والدين دانش آموزان از وضعيت نامطلوب درسي و تحصيلي بر آن شدم تا از نزديك از نظرات اولياء دانش آموزان و همكاران و مهمتر از همه ، خود دانش آموزان استفاده كرده و در جهت رفع اين مشكل اقداماتي را انجام دهم و سعي نمودم با ايجاد انگيزه و علاقه در دانش آموزان موجبات موفقيت در آنان و پيشرفت تحصيلي شان را فراهم نمايم و نگرش آنها را نسبت به كسب علم و دانش تغيير دهم .

گردآوري اطلاعات ( شواهد 1 ) :

براي اينكه بتوانم اطلاعات كاملي را در اين خصوص به دست آورم لازم دانستم با افراد ديگري هم مشورت نمايم لذا از هر كدام كه در اين زمينه صاحب نظر بودند نظر خواهي كردم .
ابتدا از چند نفر از معلمان آموزشگاه هاي ديگر كه سال هاي گذشته در اين آموزشگاه تدريس داشتند پرس و جو كردم و بعد از آن از گروهي از مديران با تجربهتر كه سال ها در خدمت آموزش و پرورش بودند نظر خواهي نمودم و همچنين موضوع را به اطلاع مسئولين آموزش و پرورش شهرستان درميان رساندم و از نظر اولياء دانش آموزان نيز جويا شدم ، كه اكثر اين افراد بي علاقگي نسبت به درس و تحصيل را ناشي از نبودن شغل مناسب پس از پايان تحصيلات ، اهميت ندادن والدين به تحصيل فرزندان ، نبودن امكانات جهت برانگيختن انگيزه ، كمبود وسايل آموزشي و كمك آموزشي و به طور كلي نبودن علاقه نسبت به درس را ناشي از بي انگيزگي و بي علاقگي مي دانستند .

پيشينه تحقيق :

كمبود انگيزه يكي از مشكلات اساسي نظام آموزشي كشور است كه روز به روز پر رنگتر مي شود . ميزان افزايش آمار دختران پذيرفته شده در دانشگاه هاي كشور ، ترك تحصيل و نمرات به قول معروف ناپلئوني سندي بر كاهش انگيزه دانش آموزان خصوصاً پسران دانش آموز است ، اما به راستي مشكل كجاست و اين گره چگونه باز مي شود؟
معاون نظري و مهارتي وزارت آموزش و پرورش با تأكيد بر اين كه كمبود انگيزه يكي از مشكلات اساسي نظام آموزشي كشور مي باشد معتقد است : بر اساس مطالعات صورت پذيرفته انگيزة پسران براي ادامة تحصيل كمتر از دختران است ، به همين دليل با وجود آمار بيشتر پسران در مقطع متوسطه ، آمار ورودي دختران به دانشگاه بيشتر است .
دكتر علي اصغر فاني با اشاره به اين كه بايد تعريفِ هدف از تحصيل در كشور تغيير كند مي گويد : در دو دهة قبل تحصيل معادل اشتغال بود ولي در حال حاضر با توجه به افزايش فارغ التحصيلان بيكار اين روند تغيير كرده است و بايد جامعه و خصوصاً انديشة دانش آموزان به اين سمت حركت كند كه هدف از تحصيل ارتقاي فرهنگ و انديشه افراد است .
دكتر حسين احمدي مدرس دانشگاه و ازكارشناسان تعليم و تربيت با تأكيد بر اين كه كتاب هاي درسي تا حدودي مي توانند در كاهش انگيزه تحصيلي دانش آموزان نقش داشته باشند ميگويد :تمام كمي انگيزه دانش آموزان براي تحصيل ناشي از ضعف كتاب هاي درسي نيست و قسمت اعظم كاهش انگيزة تحصيل در دانش آموزان تعريف نادرست از علم آموزي و تحصيل است .
وي با اشاره به اين كه معلمان مي توانند با روش هاي جديد تدريس انگيزة تحصيلي دانش آموزان را افزايش دهند اظهار مي كند : بايد انگيزة تحصيل در بين دانش آموزان با تغيير تعريف از علم و كسب تحصيلات و همچنين هماهنگي بين والدين و مسئولان مدارس برطرف شود تا با افزايش انگيزة تحصيلي در دانش آموزان ، نظام آموزشي كشور بتواند به نتايج مدنظر نزديكتر شود .
دكتر ايرج رهنما يكي ديگر از كارشناسان تعليم و تربيت عمدهترين دليل كاهش انگيزة تحصيلي دانش آموزان را عدم وجود بازار كار براي فارغ التحصيلان مي داند و معتقد است : در فرهنگ عامّه تحصيلات براي كسب كار مناسب است و اين در حالي است كه در جامعة فعلي حتّي دارندگان مدارك بالا بيكار هستند و يا از نوع كار خود رضايتي ندارند .
اين استاد دانشگاهمي گويد: چون نظام آموزشي فعلي كشور نتوانسته است فارغ التحصيلان كارايي را به جامعه ارائه دهد آمار بيكاران روز به روز افزايش مي يابد و فارغ التحصيلان به جاي افزايش ميزان كارايي ، مدرك تحصيلي خود را زير سؤال مي برند .
حال با توجه به موارد مطرح شده درمي يابيم كه دانش آموزان با نگرش به اطراف خود و اين كه پس از پايان تحصيلات ممكن است همچون برخي از افراد بيكار باشند و اين تحصيل براي آنها سودي از نظر كاري نداشته باشند لذا در كسب علم و آموزش در آنها بي علاقگي و بي انگيزگي نسبت به تحصيل را مشاهده مي كنيم و شاهد عدم پيشرفت تحصيلي در آنها هستيم . كه من با مشاهده چنين برداشت هايي از سوي دانش آموزان سعي نمودم نظر آنها را با انجام اين اقدام پژوهي نسبت به كسب علم و دانش تغيير دهم اميد است كه با برنامه ريزي هاي مسئولان شاهد آموزش و پرورشي پويا و كارآمد در نظام اسلامي خود باشيم .

تجزيه و تحليل و تفسير داده ها :

پس از مطالعه و نظر خواهي از معلمان و مديران مدارس ديگر و اولياء دانش آموزان و مسئولان آموزشي نتايج حاصل مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و اشكالات برطرف شد و خلاصة يافته ها به شرح زير جمع آوري شد كه عبارتند از :
1- نبودن بازار كار يا شغل مناسب پس از پايان تحصيلات
2- ترس و ناميدي از آينده
3- ناآگاهي و پي نبردن به ارزش علم و تحصيل آن
4- بي توجهي و تشويق نكردن والدين و معلمان
5- نبودن وسايل و امكانات ايجاد انگيزه
6- عدم ارزشيابي عادلانه توسط برخي از معلمان
7- عدم توجه به برنامه هاي مكمل و فوق العاده در مدارس كه توسط دانش آموزان صورت مي گيرد .
8- وجود موانع ارتباطي بين دانش آموزان و معلمان و مديران
9- استفاده نكردن از روش هاي تدريس بهتر و نوين

انتخاب راه جديد و موقتي :

با مطالعه اطلاعات جمع آوري شده و تجزيه و تحليل آنها دريافتيم كه جهت حل و فصل اين مشكل راه حل هايي وجود دارد از جمله :
1- استفاده از روش تدريس مناسب توسط معلم و كمك گرفتن از دانش آموزان مستعد جهت تدريس در كلاس
2- دادن فعاليت مستمر و مكمل دلخواه دانش آموزان
3- مرتبط ساختن مسائل آموزشي با مسائل اجتماعي روز

اجراي طرح جديد و نظارت بر آن :

با پشت سر گذاشتن مراحل قبل براي اجراي مناسب طرح جديد اقداماتي به شرح ذيل صورت گرفت :
1- استفاده كردن از برنامه هاي مكمل و مورد علاقة دانش آموزان
2- پي بردن به مشكلات خانوادگي و اجتماعي دانش آموزان به صورت محرمانه
3- انتخاب و به كارگيري روش هاي مناسب تدريس جهت ايجاد انگيزه
4- ارزشيابي عادلانه توسط مدير و معلمان
5- شركت دادن دانش آموزان در فعاليت هاي گروهي
6- نظر خواهي از خود دانش آموزان در كلية امور مربوط به آنها
7- از بين بردن موانع ارتباطي بين دانش آموزان و كاركنان مدرسه
8- كمك به پي بردن به ارزش تحصيل علم و كاربرد آن در زندگي آينده
9- كمك به شناسايي استعدادها و شكوفا ساختن آنها توسط معلمان و اولياي دانش آموزان .

جمع آوري اطلاعات ( شواهد 2 ) :

با اجراي طرح جديد تغييراتي در برنامه كار معلمان و دانش آموزان به وجود آمد كه از اين قرار است :
1- از روش هاي مناسب و جديد تدريس استفاده شد .
2- معلمان و اولياي دانش آموزان را كه بيشترين تلاش را در پيشبرد امور آموزشي داشتند به نحوي با همكاري اداره و مدرسه تشويق شدند .
3- شركت دادن دانش آموزان در فعاليت هاي گروهي مدرسه و دادن مسئوليت به آنها و توجه و رونق بخشيدن به فعاليت هاي شوراي دانش آموزي مدرسه
4- كلاس و مدرسه به روش دانش آموز محوري اداره شد .
5- كلاس هاي مكمل و فوق برنامه كه مورد علاقه دانش آموزان بود برپا شد ضمناً ساير معلمان نيز در برگزاري اين كلاس ها نقش بسيار خوبي ايفا نمودند .
6- برگزاري كلاس هاي جبراني براي دانش آموزان در ساعات غير اداري واستقبال خوب آنان برخوردار شد و نتايج خوبي براي دانش آموزان داشت .

ارزشيابي تأثير اقدام جديد و تعيين اعتبار آن :

با بهكارگيري موارد ذكر شده تغييرات بسيار مطلوبي در دانش آموزان به وجود آمد و مشاهده گرديد كه به شرح زير مي باشد :
1- دانش آموزان نسبت به قبل رغبت بيشتري از خود در دروس نشان دادند .
2- حداكثر تلاش خود را در انجام مسئوليت هاي واگذار شده نمودند .
3- هنگام تدريس معلم ، درس را به خوبي دنبال و گوش مي دادند و در بين تدريس سؤالاتي را كه به ذهنشان مي رسيد ،مي كردند كه نشان دهندة علاقه به دانستن بود .
4- در امتحانات نوبت دوم اكثر دانش آموزان پيشرفت قابل ملاحظهاي نمودند .
5- رأس ساعت در تمام كلاس ها حضور مي يافتند و غيبت و عدم حضور دانش آموزان در طول سال تحصيلي به حداقل رسيد .

تجديد نظر و دادن گزارش نهايي (نتيجه گيري) :

پس از مشاهدة پيشرفت دانش آموزان در يك جلسة مشترك با حضور اينجانب (مديرآموزشگاه) و كاركنان مدرسه طرح هاي به اجرا گذاشته شده مورد تجديد نظر قرار گرفت و نقايص كارها و رفتارها مشخص گرديد و تصميم به رفع و حل آنها گرفته شد و اين نتيجه حاصل شد كه هر چه دانش آموزان بيشتر به ارزش تحصيل علم و سواد و نقش ارزندة آن در زندگي و جامعه جداي از وارد بازار كار شدن پي ببرند باعث خواهد شد انگيزه اي دائمي در آنها نيروي هميشگي جهت حركت در مسير صحيح را ايجاد نمايد و ديگر دانش آموز درس را فقط به خاطر قضية مالي آن دنبال نخواهد كرد .

منـابـع :

1- انگيزش در كلاس درس - چريل ال اسپالدينگ - مترجمان: محمدرضا نائينيان و اسماعيل بيانگرد - انتشارات مدرسه - 1377
2- راهنماي معلمان پژوهنده - دكتر اقبال قاسمي پويا - نشر اشاره - چاپ سوم - 1382
3- كليات روش ها و فنون تدريس - امان الله صفوي - دفتر تحقيقات و برنامه ريزي درسي وزارت آموزش و پرورش - 1368
4- پژوهشنامه آموزشي وزارت آموزش و پرورش - شمارة 9 - سال سوم - پاييز1371
5- همكاران و مديران سنوات گذشته شاغل در دبیرستان امام بافر (ع)